Czym jest koncepcja „5 momentów higieny rąk” WHO?

Model WHO wskazuje pięć sytuacji, w których higiena rąk jest niezbędna. Dzięki niemu personel nie musi zastanawiać się, „czy to już ten moment” – schemat jest prosty i łatwy do zapamiętania.

Moment 1 - przed kontaktem z pacjentem

Higiena rąk przed kontaktem z pacjentem chroni go przed drobnoustrojami, które personel mógł przenieść z innego miejsca lub od innej osoby. Dotyczy to m.in. sytuacji:

• przed badaniem pacjenta,
• przed pomiarem parametrów życiowych,
• przed pomocą przy zmianie pozycji,

• przed każdym bezpośrednim kontaktem ze skórą pacjenta.

Moment 2 - przed czystą lub aseptyczną procedurą

To jeden z najważniejszych momentów, ponieważ dotyczy czynności, przy których drobnoustroje mogą dostać się do wnętrza organizmu pacjenta. Higienę rąk należy wykonać:

• przed założeniem cewnika,
• przed zmianą opatrunku,

• przed przygotowaniem dostępu naczyniowego,
• przed kontaktem z błonami śluzowymi,
• przed przygotowaniem leków lub materiałów wymagających czystości.

Ważne: higienę rąk wykonuje się niezależnie od tego, czy następnie zakładane są rękawiczki.

Moment 3 - po ryzyku kontaktu z płynami ustrojowymi

Ten moment chroni przede wszystkim personel i otoczenie. Higiena rąk jest konieczna po kontakcie z:

• krwią,
• wydzielinami i wydalinami,
• zużytymi opatrunkami,

• błonami śluzowymi,
• uszkodzoną skórą,
• materiałem potencjalnie skażonym.

Higienę rąk należy wykonać również po zdjęciu rękawiczek – rękawice nie gwarantują pełnej ochrony, a dłonie mogą ulec skażeniu podczas ich zdejmowania.

Moment 4 - po kontakcie z pacjentem

Po zakończeniu kontaktu z pacjentem higiena rąk ogranicza przeniesienie drobnoustrojów na personel, sprzęt i kolejne osoby. Przykłady:

• po badaniu,
• po pomiarze ciśnienia,
• po pomocy przy przemieszczaniu pacjenta,
• po zakończeniu czynności pielęgnacyjnych.

Moment 5 - po kontakcie z otoczeniem pacjenta

To moment najczęściej pomijany. WHO wyodrębnia go osobno, ponieważ drobnoustroje można przenieść bez dotykania samego pacjenta. Higiena rąk jest potrzebna po dotknięciu:

• poręczy łóżka,
• stolika przyłóżkowego,
• monitora,
• pompy infuzyjnej,
• pościeli,

• innych przedmiotów znajdujących się w bezpośrednim otoczeniu pacjenta.

Dezynfekcja czy mycie rąk - co wybrać?

WHO rekomenduje alkoholowy preparat do dezynfekcji rąk jako preferowaną metodę rutynowej higieny w sytuacjach klinicznych, gdy ręce nie są widocznie zabrudzone. Jest szybszy, skuteczniejszy w codziennej praktyce i zwykle lepiej tolerowany przez skórę niż częste mycie.

Mycie wodą i mydłem jest właściwe m.in.:

• gdy ręce są widocznie zabrudzone,
• gdy są zabrudzone krwią lub innymi płynami ustrojowymi,
• po skorzystaniu z toalety,

• przy podejrzeniu lub potwierdzeniu ekspozycji na drobnoustroje tworzące przetrwalniki (np. Clostridioides difficile).

Znaczenie ma nie tylko sam preparat, ale też system dozowania. W ofercie Tork funkcjonuje system S4, obejmujący dozowniki do mydeł i preparatów do rąk. W Mop Serwis dostępna jest m.in. Tork S4 520501 Mild - delikatna pianka do mycia rąk o pojemności 1 l, przeznaczona do dozowników S4. Preparaty do dezynfekcji rąk warto dobrać tak, by pasowały do systemu dozowników stosowanego w placówce.

Jak długo powinna trwać dezynfekcja i mycie rąk?

Według WHO wcieranie preparatu alkoholowego powinno trwać około 20–30 sekund, aż do całkowitego wyschnięcia dłoni. Mycie rąk wodą i mydłem trwa dłużej – około 40–60 sekund.

W obu przypadkach liczy się technika. Preparat lub mydło musi objąć:

• wewnętrzne powierzchnie dłoni,

• grzbiety dłoni,
• przestrzenie między palcami,
• kciuki,
• opuszki palców.

Czy rękawiczki zastępują higienę rąk?

Nie. To jeden z najczęstszych błędów: „mam rękawiczki, więc nie muszę dezynfekować rąk”. Rękawice mogą mieć mikrouszkodzenia, a dłonie łatwo ulegają skażeniu podczas ich zdejmowania. Dlatego higiena rąk jest konieczna przed określonymi procedurami oraz po zdjęciu rękawic sterylnych i niesterylnych.

Gdzie powinien znajdować się preparat do dezynfekcji?

WHO podkreśla, że preparat alkoholowy powinien być dostępny w miejscu opieki nad pacjentem – tak, aby personel mógł wykonać higienę dokładnie wtedy, gdy jest potrzebna, bez odchodzenia od pacjenta. W praktyce oznacza to:

• dozowniki przy łóżku pacjenta,

• dozowniki przy wejściu do sali,
• rozwiązania przy stanowiskach zabiegowych,
• dozowniki na korytarzach,
• preparaty dostępne bezpośrednio przy punkcie opieki.

Duże znaczenie ma rozmieszczenie dozowników. System Tork S4 pozwala stosować ścienne dozowniki, takie jak Tork 564508, dzięki czemu preparat może być łatwo dostępny w strefach opieki i sanitariatach.

Jak wyposażyć stanowisko higieny rąk w placówce medycznej?

Dobrze przygotowane stanowisko powinno obejmować:

• preparat alkoholowy do dezynfekcji,
• mydło,

• sprawne dozowniki,

• jednorazowe ręczniki papierowe,
• kosz na odpady,

• odpowiednio wyposażoną umywalkę,

• materiały przypominające o higienie rąk.

Przy umywalce niezbędne są jednorazowe ręczniki papierowe. W placówkach medycznych warto stosować systemy dozujące ręczniki pojedynczo, które ograniczają kontakt użytkownika z pozostałymi wkładami. W ofercie Mop Serwis dostępne są m.in. ręczniki Tork w systemach:

• Tork H1 Matic (np. 290067 Advanced) - automatycznie odcina pojedyncze odcinki; dobry do placówek o większym ruchu,
• Tork H5 PeakServe (np. 100585 Universal, 100589 Advanced) - duża pojemność, do przychodni i większych placówek,
• Tork H3 (np. 290163 Advanced) - do mniejszych gabinetów i sanitariatów pracowniczych.

WHO zwraca jednak uwagę, że samo wyposażenie to nie wszystko. Równie ważne są szkolenia, przypomnienia wizualne, monitorowanie przestrzegania procedur i budowanie kultury bezpieczeństwa.

Jakie wyposażenie Tork może wspierać higienę rąk w placówce medycznej?

Najczęstsze błędy w higienie rąk personelu

1. Pomijanie higieny po kontakcie z otoczeniem pacjenta.
2. Zakładanie, że rękawiczki wystarczą.
3. Zbyt krótka dezynfekcja.
4. Pomijanie kciuków i opuszków palców.
5. Wykonywanie higieny dopiero „po wszystkim” zamiast w odpowiednim momencie.
6. Brak preparatu dostępnego przy miejscu opieki.
7. Rutynowe stosowanie mydła i preparatu alkoholowego jedno po drugim – WHO odradza takie łączenie jako codzienną praktykę, bo niepotrzebnie obciąża skórę.

Checklista: czy stanowisko higieny rąk jest dobrze przygotowane?

Preparat do dezynfekcji dostępny przy miejscu opieki

Mydło dostępne przy umywalkach

Jednorazowe ręczniki papierowe

Sprawne dozowniki

Regularne uzupełnianie środków

Oznaczenia i instrukcje higieny rąk

Personel zna 5 momentów WHO

Prowadzone są szkolenia i obserwacja przestrzegania procedur

Podsumowanie – właściwy moment jest równie ważny jak właściwy preparat

Skuteczna higiena rąk w placówce medycznej nie polega wyłącznie na częstym stosowaniu preparatu dezynfekcyjnego. Kluczowe jest wykonanie jej dokładnie w tych momentach, w których istnieje ryzyko przeniesienia drobnoustrojów między pacjentem, personelem i otoczeniem. Model 5 momentów WHO porządkuje te sytuacje, a dobrze rozmieszczone dozowniki, odpowiednie preparaty i jednorazowe ręczniki sprawiają, że stosowanie się do niego jest po prostu łatwiejsze.

W Mop Serwis dostępne są preparaty do dezynfekcji rąk, mydła, dozowniki oraz ręczniki papierowe Tork do profesjonalnego wyposażenia sanitariatów i stanowisk higienicznych.

FAQ - najczęściej zadawane pytania

Jakie są 5 momentów higieny rąk według WHO?

Przed kontaktem z pacjentem, przed czystą lub aseptyczną procedurą, po ryzyku kontaktu z płynami ustrojowymi, po kontakcie z pacjentem oraz po kontakcie z otoczeniem pacjenta.

Kiedy dezynfekować ręce, a kiedy je myć?

Dezynfekcja preparatem alkoholowym to rutynowa metoda, gdy ręce nie są widocznie zabrudzone. Mycie wodą i mydłem stosuje się, gdy ręce są widocznie brudne, zabrudzone płynami ustrojowymi, po skorzystaniu z toalety i przy ryzyku kontaktu z przetrwalnikami.

Czy po zdjęciu rękawiczek trzeba dezynfekować ręce?

Tak. WHO wskazuje higienę rąk po zdjęciu zarówno rękawic sterylnych, jak i niesterylnych, bo dłonie mogą ulec skażeniu podczas ich zdejmowania.

Ile powinna trwać dezynfekcja rąk?

Około 20–30 sekund – preparat należy wcierać aż do całkowitego wyschnięcia dłoni. Mycie rąk wodą i mydłem trwa zwykle 40–60 sekund.

Czy preparat do dezynfekcji powinien znajdować się przy każdym stanowisku opieki?

Tak, WHO zaleca, by preparat był dostępny w miejscu opieki nad pacjentem. Dzięki temu personel może wykonać higienę rąk dokładnie wtedy, gdy jest potrzebna.

W higienie rąk w placówce medycznej liczy się nie tylko to, czym dezynfekujemy dłonie, ale przede wszystkim kiedy wykonujemy higienę rąk. Najczęstszy błąd to traktowanie dezynfekcji jako czynności wykonywanej „od czasu do czasu”, zamiast powiązania jej z konkretnymi momentami kontaktu z pacjentem i jego otoczeniem. Warto też zadbać, aby preparat do dezynfekcji był dostępny jak najbliżej miejsca opieki nad pacjentem, a przy umywalkach zawsze znajdowały się mydło i jednorazowe ręczniki papierowe. Dzięki temu właściwe zachowanie staje się prostsze do wykonania w codziennej pracy.